Coc(h)abamba

De fijnste stad van Bolivia qua klimaat zou wel eens Cochabamba kunnen zijn. Ruim een half miljoen mensen wonen er op een hoogte van 2200 meter tussen de hoogvlakte (altiplano) van het land en de tropische lagere landen. Wij verbleven er lang. Langer dan gepland, niet in de laatste plaats vanwege de daar gevestigde 'beste Italiaan van Bolivia', de beste koffietent (van Braziliaanse origine en gevestigd in hetzelfde gebouw als het beroemdste Japanse restaurant van het land) en Café Paris, ideaal voor de Franse ontbijtjes. In Cochabamba is een rijker (of minder arm) Bolivia te zien. Vandaar alle buitenlandse tenten. Er rijden nieuwe auto's rond, er zijn wijken met grote huizen en opgemaakte vrouwen. Toch zijn er op straat nog veel te veel mensen te zien die helemaal niets hebben, vrijwel altijd gekeed in de Indiaanse klederdracht, met de kleurrijke doeken voor het dragen van kinderen en goederen op de rug. Zij weten zich allemaal beschermd door Onze Lieve Heer, die in de vorm van een reusachtig beeld vanaf een heuvel zijn armen over de stedelingen spreidt.

Wij waren vooral in Cochabamba omdat het de vertrekplaats is van bussen naar de Chapare, het tropische gebied ten Oosten van de stad. Het verschil met het hoger gelegen Cochabamba is immens. De luchtvochtigheid benadert de honderd procent, het aantal irritante insecten is ontelbaar, maar in ieder geval te groot. Overal is jungle, inclusief wilde dieren in de meest bijzondere kleuren en vormen, vreemde vogelgeluiden en wat dies meer zij.

De regio is berucht vanwege de verbouw van coca en de vele cocainefabriekjes die er her en der in de bossen staan. Tot twee jaar geleden leverden de cocaboeren er regelmatig strijd met het Boliviaanse leger, dat probeerde de cocavelden te verwoesten om internationale afspraken na te komen. Midden in het gebied ligt het dorpje Chipiriri, van groot belang vanwege één ding: een radiozender. Radio Chipiriri is plaatelijk beter bekend als El voz soberane del cocalero boliviano (de soevereine stem van de Boliviaanse cocaboer). De radio was van groot belang vanwege de berichten die ervandaan uitgezonden werden over de onmenselijke acties van het leger. Via grote broer Radio Erbol in La Paz vond het nieuws zijn weg ook naar het buitenland. Twee jaar geleden sloten cocaboeren en Boliviaanse regering een wapenstilstand. Nu heerst er rust in de Chapare. De constante controles door de speciale drugspolitie zijn nog wel opvallend aanwezig, al zijn die meer obligaat dan uit op resultaat, zo lijkt het. Wies en ik hadden de bijzondere eer een paar dagen te gast te zijn bij Radio Chipiriri, in het bijzonder bij secretaris en programmamaker Géronimo en presentator Marcelo, die ons geen strobreed in de weg legden en ons -tijdens de liedjes en reclameboodschappen- van veel informatie over de zender konden voorzien. Zo kon het gebeuren dat tienduizenden Bolivianen twee Hollanders hun huiskamers en auto's en de cocavelden binnen hoorden komen. De twee deden hun best zich zo goed mogelijk in het Spaans uit te drukken, nadat zij dachten Marcelo's vragen begrepen te hebben. In hoeverre dat gelukt is, zullen we wellicht nooit weten. (Zelden liep het zweet in zulke grote stromen over mijn rug.)

Een dag na het onaangekondigde interview hadden wij het geluk bij een van de leukste programma's van de radio van cocaboeren aanwezig te mogen zijn. Op zondag is het namelijk kindertijd. Tussen negen en tien lopen kinderen van alle leeftijden het gebouw van de radio in en uit om liedjes te zingen, gedichten op te dragen aan papa of mama, of gewoon iemand de groeten te doen of te feliciteren met het een of ander. Erg schattig allemaal. En wat een contrast met onze Nederlandse gesloten radio's, waar praten bijna een doodzonde is wanneer het lichtje 'on air' aan staat. In Chipiriri loopt iedereen die iets kwijt wil gewoon binnen, gaat naast de radiopresentator zitten in afwachting van een liedje dat gestart wordt en vraagt hem gewoon of hij misschien dit of dat wil zeggen. De deuren van de studio staan altijd open. De presentatoren zijn altijd bereid even te vermelden wat het menu van de dag van de plaatselijke horeca-ondernemer is. De ongedwongenheid is verademend, zeker wanneer je bedenkt dat de luisterdichtheid van deze zender in de Chapare rond de negentig procent (!) schommelt. Ruim 50.000 families van cocaboeren laten hun dagelijkse werkritme bepalen door de geluiden van Radio Chipiriri.